كروسينسكى ( مترجم : عبد الرزاق دنبلى " مفتون " )
23
سفرنانه كروسينسكى ( فارسى )
كرد و مدت * ( بيست ) و پنج سال زمان فرمان فرمائى او بود . در سن سى و هفت سالگى وفات يافت . هشتم شاه سليمان بن شاه عباس ثانى در سنهء هزار و هفتاد در سن بيست - سالگى به پادشاهى رسيد و * بيست ( و هشت ) سال سلطنت كرد و در سن چهل و هشت - سالگى وفات نمود . نهم شاه سلطان حسين بن شاه سليمان در سنهء هزار و صد و سه در بيست و پنج سالگى جلوس كرد و نه سال فرمانروائى نمود و تخت و تاج را به محمود افغان تسليم نمود پادشاهان صفويه نه نفر ايشان پادشاهى كردند . مدت دولتشان دويست * و بيست و هشت سال بود . * نكات واقعه در زوال دولت ايشان از قول سياح هر چند ظهور دولت و بروز [ 18 ] مكنت درگاه سلاطين جهان به تقدير پادشاه قهار و فضل خداوند جبار است . بقاى دولت صفويه از شاه اسماعيل تا شاه سلطان حسين ، مقدار دوازده مملكت در تصرف داشتند : اول عراق عجم ، دوم خوزستان ، سيم لرستان ، چهارم فارس و كرمان ، پنجم مكران ، ششم سمنان ، هفتم قندهار ، هشتم زابلستان * نهم و دهم خراسان و مازندران ، دهم * و يازدهم گيلان ، يازدهم * و دوازدهم آذربايجان كه عبارت از ايروان و شيروان است و گرجستان و داغستان باشد . در زمان شاه اسماعيل ، رسم ملوك الطوايف داير بود در هر يكى از آنها ، صاحب كارى مستقل بود . به قول * سياح مسيحى همهء آنها سنى سنوى و شاه اسماعيل رافضى تارك صحابه و اينها بعد از تيمور تا زمان شاه اسماعيل با هم خالى از كدورت و نفاق نبودهاند و مىگويد ، چون مخالفتى با هم داشتند ، شاه اسماعيل طلوع كرده . [ 19 ] اندك زمانى ، سنيان سنوى را ذليل و بعد از آن انساب و اولاد ايشان را از روى زمين برداشت ، و شيوهء تشيع و رفض ظاهر ساخت و اگر صاحبكاران سنى اتفاق مىنمودند و او را رخنه نمىدادند ، به سبب نفاق بناى دولتشان ، خراب مىشد . و * سياح مىگويد تا زمان شاه عباس پادشاهان در كار عزل و نصب ساير امور خود مستقل بودند . بعد از او پادشاهان زبون تسلط خدام و چاكران شدند و دولتشان مشرف به انهدام شد . ديگر از زمان شاه عباس بزرگ شرب شراب شايع گشت و از براى خواص و عوام رخصت بود و كسى اجتناب نمىنمود و * ممنوع نمىشد . صغير و كبير به عيش و عشرت مبتلا و به امور دولت خود نمىپرداختند ، حتى شاه سلطان حسين